Tasarım tescili, bir ürünün ya da ürünün bir parçasının dış görünüşünü; çizgi, biçim, renk, doku ve malzeme gibi özellikleriyle koruyan sınai bir haktır. Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumu'na yapılır. Tescil edilen tasarım, hak sahibine başkalarının aynı veya ayırt edilemeyecek ölçüde benzer görünüşü izinsiz üretmesini, satmasını ve kullanmasını engelleme imkânı verir. Koruma, ürünün işlevini değil görünüşünü kapsar.
Tasarım nedir ve neleri kapsar?
Tasarım, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde korunur. Mobilya, ayakkabı, şişe, ambalaj, mücevher, aydınlatma armatürü, ekran simgesi veya grafik sembol gibi çok farklı ürünlerin görünüşü tasarım olarak değerlendirilebilir.
Burada iki noktayı ayırmak gerekir:
- Görünüş korunur, fikir korunmaz. Bir ürünün çalışma prensibi patent veya faydalı model konusudur; tasarım yalnızca nasıl göründüğüne ilişkindir.
- Yalnızca teknik zorunluluktan doğan biçimler genel olarak tasarım koruması dışında kalır.
Marka ile de karıştırılmamalıdır. Marka, mal veya hizmetin kaynağını gösterir; tasarım ise ürünün estetik görünüşünü korur. Aynı ürün için birden fazla hak birlikte söz konusu olabilir. Marka süreci için marka tescili nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Bir tasarımın tescil edilebilmesi için hangi şartlar aranır?
Genel olarak iki temel şart öne çıkar:
- Yenilik: Tasarım, başvuru tarihinden önce kamuya sunulmuş özdeş bir tasarım bulunmamalıdır.
- Ayırt edici nitelik: Tasarımın, bilgili kullanıcıda oluşturduğu genel izlenim daha önce bilinen tasarımlardan farklı olmalıdır.
Tasarımın başvurudan önce fuarda sergilenmesi, internette yayımlanması veya satışa sunulması yenilik değerlendirmesini etkileyebilir. Kanunda belirli koşullarda tanınan bir süre ayrıcalığı bulunsa da bu hükme güvenmek yerine, tasarımı başvurudan önce kamuya açmamak daha güvenli bir yoldur. Süre ve koşullar için güncel mevzuat kontrol edilmelidir.
Tasarım tescili başvurusu nasıl yapılır?
Başvuru süreci genel hatlarıyla şu adımlardan oluşur:
- Ön araştırma: Benzer tasarımların daha önce tescil edilip edilmediği Kurum kayıtlarında taranır.
- Başvuru dosyasının hazırlanması: Tasarımı yeterli açıklıkla gösteren görseller, ürünün adı ve ilgili ürün sınıfı belirlenir.
- Başvurunun yapılması: Başvuru, Kurumun elektronik sistemi üzerinden ve ilgili ücretlerin ödenmesiyle yapılır.
- Şekli inceleme: Kurum, başvurunun şekil şartlarına uygunluğunu kontrol eder ve eksiklik varsa bildirir.
- Yayın ve itiraz dönemi: Şartları taşıyan başvuru yayımlanır; üçüncü kişiler kanunda öngörülen süre içinde itiraz edebilir.
- Tescil: İtiraz yoksa veya itiraz sonuçlanmışsa tasarım tescil edilir.
Başvuruda kullanılan görseller koruma kapsamını belirler. Bulanık, eksik açıdan çekilmiş veya ürünün özelliklerini yansıtmayan görseller, ileride hakkın pratik değerini azaltabilir. Bu nedenle ürünün farklı açılardan, net ve sade görsellerle sunulması önemlidir. Görsellerde ürünün üzerinde yer alan ve korunmak istenmeyen unsurların, örneğin etiket veya reklam yazılarının, görünmemesine özen gösterilmelidir; aksi hâlde koruma kapsamı belirsizleşebilir. Ürünün birden fazla yüzü özgünse, her yüzün ayrı görselle gösterilmesi gerekir.
Tescilli tasarım ne kadar süre ve nasıl korunur?
Tasarım koruması süreli bir haktır ve belirli dönemler halinde yenilenerek devam ettirilebilir. Yenileme ücretlerinin kanunda öngörülen sürelerde ödenmemesi hâlinde hak sona erebilir. Kesin süreler ve ücretler mevzuatta belirlendiğinden, başvuru ve yenileme takvimi güncel düzenlemeye göre izlenmelidir.
Koruma esas olarak tescilin yapıldığı ülkede geçerlidir. Yurt dışında da koruma isteniyorsa, öncelik haklarına ilişkin sürelerin kaçırılmaması için bu planın başvurudan önce yapılması gerekir.
Tasarım hakkı ihlal edilirse ne yapılabilir?
Tescilli tasarım izinsiz kullanılıyorsa hak sahibi, ihlalin tespiti, durdurulması ve zararın giderilmesi için hukuki yollara başvurabilir. Bu tür uyuşmazlıklarda delillerin önceden toplanması önem taşır: ürün örnekleri, satış sayfalarının ekran görüntüleri, faturalar ve tescil belgeleri düzenli biçimde saklanmalıdır.
Karşı tarafın tasarımın yeni olmadığını veya ayırt edici niteliği taşımadığını ileri sürerek hükümsüzlük talep etmesi de sık görülen bir savunmadır. Bu yüzden tescil öncesi araştırma, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkların riskini azaltır. Sınai hak ihlallerine farklı bir açıdan bakmak için patent ile faydalı model arasındaki farka ilişkin yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Başvuru öncesinde nelere dikkat edilmelidir?
- Tasarımı kamuya açmadan önce başvuru hazırlığını tamamlayın.
- Tasarımı bir çalışan veya dış tasarımcı geliştirdiyse, hakkın kime ait olduğunu yazılı sözleşmeyle netleştirin.
- Birden fazla ürün çeşidiniz varsa, bunların tek başvuruda mı yoksa ayrı başvurularda mı korunacağını değerlendirin.
- Tasarımın aynı zamanda telif hakkı veya marka koruması kapsamında olup olmadığını gözden geçirin. Eser niteliği için telif hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
- Tescil, yıllık takip ve yenileme gerektirir; Kurum tebligatlarını düzenli izleyin.
- Tasarımın ortaya çıkış sürecini gösteren eskizleri, taslakları ve tarihli dosyaları saklayın; olası bir uyuşmazlıkta bu kayıtlar hak sahipliğinin ve özgünlüğün ispatında yardımcı olur.
- Üretici veya bayilerle yapılacak sözleşmelerde tasarımın izinsiz çoğaltılmasını engelleyen gizlilik ve kullanım hükümlerine yer verin.
Tescil edilmemiş tasarım korunur mu?
Tescil yaptırmamak, tasarımın hiçbir koruma görmeyeceği anlamına gelmez; ancak koruma daha sınırlıdır ve ispat yükü ağırlaşır. Özgün bir tasarım, eser niteliği taşıyorsa telif hukuku kapsamında, haksız rekabet oluşturan taklitlere karşı ise ticaret hukukunun ilgili hükümleri çerçevesinde değerlendirilebilir. Buna karşılık bu yolların hiçbiri, tescilin sağladığı kolay ispat ve belirli hak sahipliği avantajını tam olarak ikame etmez.
Ticari değeri olan, seri üretime girecek veya yurt çapında satılacak ürünlerde tescil yaptırmak genellikle daha öngörülebilir bir yol sunar. Tasarım kısa ömürlü bir moda ürünüyse, maliyet ile korunma ihtiyacını birlikte tartmak yerinde olur.
Sonuç
Tasarım tescili, ürünün görünüşünü hukuken güvence altına almanın yolu olup yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarına bağlıdır. Tasarımı kamuya açmadan önce başvuru yapmak, net görseller hazırlamak ve hak sahipliğini sözleşmeyle belirlemek süreci kolaylaştırır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya göre değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Ürün tasarımını koruma altına almak isteyen işletmeler, Antalya fikri mülkiyet avukatı ve Antalya tasarım tescili avukatı arayışında ürün görsellerini, tasarımın ilk ortaya çıkış tarihini gösteren kayıtları ve tasarımcıyla yapılan sözleşmeyi hazırlayarak görüşmeye gelebilir. Fikri mülkiyet hukuku alanındaki çalışmalarımıza buradan ulaşabilirsiniz.
Kendi durumunuza özgü bir değerlendirme için ön görüşme talep edebilirsiniz.