Anlaşmalı boşanma, eşlerin hem boşanma konusunda hem de boşanmanın mali ve kişisel sonuçları konusunda ortak iradeyle uzlaştığı, mahkemenin bu iradeyi doğrudan dinleyerek karara bağladığı boşanma türüdür. Kanunda aranan evlilik süresinin dolmuş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve hâkimin iradelerin serbest olduğuna kanaat getirmesi gerekir.
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?
Anlaşmalı boşanmada kusur ispatı aranmaz; ancak bazı şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Evliliğin kanunun aradığı süre boyunca devam etmiş olması.
- Eşlerin birlikte dava açması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi.
- Hâkimin, eşleri bizzat dinleyerek iradelerinin serbest ve sağlıklı biçimde oluştuğuna kanaat getirmesi.
- Eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda bir düzenlemeye varmış olması ve hâkimin bu düzenlemeyi uygun bulması.
Bu şartlardan biri eksikse dava çekişmeli boşanmaya dönüşebilir. Bu nedenle başvurudan önce eşlerin her konuda gerçekten uzlaşmış olması önemlidir.
Çekişmeli boşanmadan temel fark, tarafların kusur iddialarını ispat etmek zorunda kalmamasıdır. Çekişmeli davada deliller toplanır, tanıklar dinlenir ve yargılama genellikle daha uzun sürer. Anlaşmalı boşanmada ise yargılamanın ağırlık merkezi, tarafların ortak iradesinin ve protokolün hâkim tarafından denetlenmesidir. Kusur tartışması yapılmadığı için eşler arasındaki gerginliğin dosyaya yansıması da genellikle daha sınırlı kalır; bu durum özellikle ortak çocuğu olan aileler için önem taşır.
Eşlerin yalnızca boşanma konusunda anlaşıp mali konularda anlaşamaması da mümkündür. Böyle bir durumda hâkim, uzlaşılamayan konuları ayrıca değerlendirmek zorunda kalabilir. Bu yüzden protokolün eksik bırakılmaması, başvuru öncesinde bütün başlıkların tek tek konuşulması yararlıdır.
Boşanma protokolünde nelere yer verilir?
Uygulamada eşlerin üzerinde anlaştığı hususlar yazılı bir boşanma protokolü ile mahkemeye sunulur. Protokolün kanunda tek tip bir şekli yoktur; ancak somut olaya göre genellikle şu başlıklar ele alınır:
- Velayet ve kişisel ilişki: Ortak çocuk varsa velayetin kimde olacağı, diğer eşin çocukla ne zaman ve nasıl görüşeceği.
- İştirak nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine diğer eşin hangi tutarla katkı sağlayacağı.
- Yoksulluk nafakası veya nafakadan karşılıklı feragat: Bir tarafın nafaka ödeyip ödemeyeceği. Konuya ilişkin ayrıntılar için Kadının Maaşlı Çalışması Yoksulluk Nafakasını Otomatik Olarak Kaldırır mı? yazımıza bakabilirsiniz.
- Tazminat talepleri: Maddi ve manevi tazminat talebi olup olmadığı veya bunlardan vazgeçilip vazgeçilmediği.
- Mal paylaşımı ve ortak mallar: Evlilik birliğinde edinilen malların nasıl tasfiye edileceği. Ayrıntılar için Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? yazımıza göz atabilirsiniz.
- Ortak konut ve eşyalar: Konutun kimde kalacağı, kira veya kredi borçlarının nasıl karşılanacağı.
Protokolde çocuğun üstün yararına aykırı bir düzenleme bulunması hâlinde hâkim, çocuğa ilişkin hükümlerde protokolle bağlı kalmayabilir. Çocuklara ilişkin düzenlemeler bu yüzden özenle hazırlanmalıdır.
Anlaşmalı boşanma süreci adım adım nasıl ilerler?
Süreç genel olarak şu aşamalardan oluşur:
- Hazırlık: Eşler, protokolün içeriği üzerinde uzlaşır. Her iki taraf da kendi hak ve yükümlülüklerini anlayarak karar vermelidir.
- Dava dilekçesi: Eşler birlikte, ya da bir eş diğerinin rızasıyla, yetkili aile mahkemesine başvurur. Dilekçeye protokol eklenir.
- Duruşma: Hâkim eşleri bizzat dinler. İradelerin serbest olup olmadığını, protokolün anlamını ve sonuçlarını bilip bilmediklerini sorar.
- Karar: Hâkim uygun görürse boşanmaya ve protokol hükümlerine karar verir.
- Kesinleşme: Kararın kesinleşmesiyle boşanma hukuken tamamlanır ve nüfus kayıtlarına işlenir.
Uygulamada anlaşmalı boşanma davaları genellikle tek duruşmada sonuçlanır; ancak bu durum mahkemenin iş yüküne ve dosyanın eksiksiz hazırlanmış olmasına göre değişebilir. Dilekçe ve protokolde eksiklik bulunursa hâkim eksikliklerin giderilmesini isteyebilir.
Eşlerin duruşmaya bizzat katılması esastır. Avukat aracılığıyla temsil, hâkimin eşleri bizzat dinleme zorunluluğunun yerine geçmez.
Başvuru öncesinde eşlerin hangi mahkemenin yetkili olduğunu da netleştirmesi gerekir. Yetki, genel olarak eşlerden birinin yerleşim yeri gibi kanunda sayılan ölçütlere göre belirlenir; yetkisiz mahkemeye yapılan başvuru süreci uzatabilir.
Hazırlanması gereken belgeler nelerdir?
Dosyanın düzenli ilerlemesi için genellikle şu belgeler hazırlanır:
- Eşlerin kimlik bilgileri ve güncel nüfus kayıt örnekleri.
- Evlilik cüzdanı veya evlilik kaydını gösteren belge.
- Ortak çocuk varsa çocuğa ilişkin nüfus kayıtları.
- İmzalı boşanma protokolü.
- Vekille takip edilecekse vekâletname.
- Taşınmaz, araç gibi paylaşıma konu mallara ilişkin kayıtlar.
Hangi belgelerin gerektiği mahkemeye ve dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Belgeleri baştan eksiksiz toplamak, duruşma gününde yaşanabilecek ek süre taleplerini azaltır. Protokolde yer alacak mali düzenlemeler için tarafların gelir ve gider durumunu gösteren bilgileri önceden düzenli biçimde bir araya getirmesi de karşılıklı güveni artırır.
Anlaşmalı boşanmada nelere dikkat edilmelidir?
- Feragatlerin sonuçları: Nafaka, tazminat veya mal paylaşımı haklarından vazgeçmek sonradan geri alınması zor sonuçlar doğurabilir. Her ifadenin ne anlama geldiği önceden değerlendirilmelidir.
- Belirsiz ifadelerden kaçınma: Protokoldeki hükümler uygulanabilir ve açık olmalıdır. Örneğin kişisel ilişki düzenlemesinde gün, saat ve teslim yeri açıkça belirtilmelidir.
- İradenin serbestliği: Baskı, tehdit veya yanılma altında verilen rıza, hâkim tarafından fark edilirse anlaşmalı boşanma kararı verilmeyebilir.
- Çocuğun yararı: Velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri çocuğun yararını esas almalıdır.
- Kararın sonuçlarını bilme: Boşanma kararı verildikten sonra protokolün tamamı bağlayıcı hâle gelir; bu nedenle kararın sonuçlarını önceden bilmek gerekir.
Protokolün sonradan değiştirilmesi veya hükümlerinin yeniden tartışılması da her zaman kolay değildir; özellikle çocuğa ilişkin hükümler dışında kararın kesinleşmesinden sonra geri dönüş imkânı sınırlı olabilir. Karar öncesinde her eşin protokolü ayrı ayrı okuyup anlaması bu yüzden önemlidir.
Eşlerden biri duruşmada anlaşmadan döner veya hâkim protokolü uygun bulmazsa dava çekişmeli boşanma olarak yürütülebilir. Bu ihtimal baştan göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç
Anlaşmalı boşanma, eşlerin tüm konularda uzlaştığı durumlarda süreci daha öngörülebilir kılan bir yoldur. Ancak uzlaşmanın kapsamı, protokolün dikkatli hazırlanması ve hâkimin iradeleri serbest biçimde dinleyebilmesi sürecin temelini oluşturur. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.
Aile hukuku alanındaki çalışmalarımıza aile hukuku sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Kendi durumunuza özgü bir değerlendirme için ön görüşme talep edebilirsiniz.